Cybercriminaliteit zorgt voor een financiële strop, maar hakt er ook emotioneel fors in.
- Sep 20, 2021
- 3 min read
’Sommigen raken zelfs helemaal van het padje, ze kunnen er echt aan onderdoor gaan’
Alkmaar Cybercriminaliteit kan voor slachtoffers een flinke financiële strop tot gevolg hebben. Dat bankhelpdesk-, whatsappfraude, phishing en andere vormen van online oplichting of misbruik er emotioneel ook flink in hakken, blijft vaak onderbelicht.
Tot die slotsom komt Marieke Verhagen, projectleider bij Noord-Holland Samen Veilig (NHSV), op basis van ruim vijftig reacties na een oproep aan gedupeerden om voor een waarschuwingscampagne publiekelijk hun verhaal te delen.
NHSV is een samenwerkingsverband tussen 34 gemeenten, politie en justitie om de provincie veiliger te maken. Samen met Slachtofferhulp is het project ’Het slachtoffer spreekt’ op touw gezet en zijn intussen 24 gemeenten aangehaakt.
Lef
„Dat tientallen mensen bereid zijn om met ons te praten over hun ervaringen, is best een grote respons”, stelt Verhagen. „Dat zij een stap naar voren doen om anderen te helpen, getuigt van lef. Want veel gedupeerden voelen zich dom of schamen zich verschrikkelijk, zij vragen zich achteraf af hoe ze daar in hemelsnaam in hebben kunnen trappen”, aldus Verhagen.
„De rode draad die we tot dusverre in hun verhalen ontdekken, is dat cybercriminelen tegenwoordig zo professioneel opereren, dat niet alleen veel kwetsbare ouderen, maar zelfs de meest weerbare personen uit onze maatschappij er vroeg of laat in kunnen tuinen. Het komt in alle lagen van de bevolking voor.”
De mailtjes met een valse link, appjes en telefoontjes lijken volgens haar zo echt dat gedupeerden bijna nergens meer op durven te vertrouwen.
Argwanend
„Mensen die eenmaal slachtoffer zijn geworden, worden argwanend. Hun geloof in de medemens daalt. Ja, daar schrik ik behoorlijk van. Waar je vroeger aan spelfouten en slechte logo’s kon zien dat iemand je probeerde te flessen, zijn berichten nu haast niet meer van echt te onderscheiden”, zegt de projectleider.
Slachtoffers klikken nietsvermoedend op e-mails met een link, waarmee cybercriminelen ze bankgegevens ontfutselen.
Slachtoffers klikken nietsvermoedend op e-mails met een link, waarmee cybercriminelen ze bankgegevens ontfutselen. © Archieffoto
„Omdat daders overal vandaan kunnen komen, wereldwijd actief zijn en dus zelden worden gepakt, willen we bij de aanpak van cybercrime aan de voorkant gaan zitten. Mensen blijven waarschuwen, advies geven, kennis overdragen, helpen om barrières op te werpen. Hoewel de pakkans niet groot is, moeten slachtoffers ook altijd aangifte doen. Anders wordt er sowieso weinig aan gedaan.”
Volksplaag
Volgens Verhagen is cybercrime nu al hard op weg de ’criminele volksplaag nummer’ een te worden.
„Vroeger was fietsendiefstal veelvoorkomend, daarna woninginbraak. Dit relatief nieuwe fenomeen wint onder criminelen aan populariteit, de digitale component heeft een vaste plek in de misdaad veroverd. Het is veel makkelijker om je laptop aan te zetten en vanuit huis met allerlei handige illegale programmaatjes mensen proberen geld afhandig te maken, dan zichtbaar op pad te gaan. Dat is echt een serieuze kanteling.”
Ook politie en Openbaar Ministerie (OM) moeten die switch volgens haar maken, de opsporing van cybercrime tot prioriteit maken en daar veiligheidsplannen voor te ontwikkelen.
Besloten groepen
„Waar agenten vroeger langs jeugdhonken reden om jongeren op het rechte pad te houden, zijn nu besloten groepen op internet soms criminele broeinesten. Dat vraagt om een andere benadering en nieuwe interventies. Hoe kom je erachter wat online speelt en gebeurt? Dat is, met het oog op privacywetgeving, een boeiend vraagstuk, waarbij we met elkaar terreinen moeten ontdekken wat wel en niet kan.”
NHSV heeft elk slachtoffer dat zijn of haar verhaal wil doen een bedankmail gestuurd en gezegd dat zij binnenkort zullen worden benaderd voor interviews.
Schrijnend
„Tot dusverre is met hooguit een stuk of tien mensen gesproken. Veel verhalen zijn schrijnend. Mensen hebben iets meegemaakt wat ze financieel raakt, maar ook emotioneel beschadigt. Dat laatste aspect wordt nogal eens onderschat. Dus wij springen heel zorgvuldig met ze om.”
Verhagen constateert dat gedupeerden de neiging hebben minder aan de samenleving deel te nemen en veel meer op hun hoede zijn.
„Dat is volstrekt logisch, maar niet iets wat je zou moeten willen. Het is uiterst zorgelijk dat mensen door zo’n gebeurtenis in paniek raken, het leven anders benaderen. Sommigen raken zelfs helemaal van het padje. Wat zij meemaken, is misschien het beste te vergelijken met wat slachtoffers van een overval herkennen. Dat elke keer wanneer je in dezelfde situatie komt, je meteen denkt van ’oh jee’ en in de emotie schiet. Mensen kunnen er echt aan onderdoor gaan.”
